HİTİT SARAY KADINLARI

Anadolu’yu siyasi ve sosyal birçok yönden etkileyen Hititler, MÖ 2200-2000 yılları arasında Anadolu’ya gelerek bölgede ilk siyasi birliği kurmuştur. Kuruldukları dönemde kendileri ile çağdaş devletlere göre birçok alanda farklılıklar ve ilerilikler göstermişlerdir. Hitit kraliçelerinin, hayat içindeki konumları, yaşayışları bu durumun en net göstergesidir. Hititler, Mısır ve Mezopotamya toplumlarına göre kadınlarına kısmen avantajlı ve özgür konumlar sağlasalar da; gerçekte Akdeniz kültürlerinde bulunan anaerkil aile yapısının dışında kalmışlardır.

Hitit kadınlarına dair bilgilerimiz, saray kadınlarıyla ya da yüksek tabaka mensubu kadınlarla sınırlıdır. Çünkü kaynakların çoğunu oluşturan başta Boğazköy arşivleri olmak üzere çivi yazılı kayıtlar/arşiv belgeleri bu kadınları konu etmiştir. Burada da amaç yüksek ihtimalle bu kadınların hayatını belgelemek değil aslında saray hayatını kayıt altına almaktır. Amaç her ne olursa olsun günümüzden o döneme ışık tutan arşiv belgelerine göre kadınlar, hukuki olarak belirli haklara sahip, kısmen devlet yönetiminde yetki sahibi, dış politikada dostluk/akrabalık bağı kuracak kadar aktif bireylerdir. Boşanma ve veraset hakları mevcuttur. Özellikle imparatorluk devriyle birlikte kralların yanında aktif rol almaya başlayan Hitit kraliçeleri “egemen kraliçe” anlamına gelen “tawananna” ünvanını kullanmışlardır.

Günlük hayatın içindeki sıradan kadınlara dair çok fazla bilgimiz olmasa da kadınların hekimlik, şarkıcılık, müzisyenlik ya da aşçılık yaptıkları bilinmektedir. Ancak kadınların hiyerarşide en düşük mertebede yer almakla birlikte icra ettikleri en önemli meslek rahibeliktir. Rahibelikten bahsetmişken; Pentipşarri isimli bir din görevlisinin kızı, rahibe Puduhepa’ya değinmek yerinde olacaktır. Kral 3.Hattuşili’nin Kizzuwatnalı (Çukurova) eşi Puduhepa, Hitit kraliçeleri içinde en etkili kraliçe olmuştur. Kendisine ait mühründe ,”Hatti ülkesi prensesi, yeryüzünün efendisi, Arinna’nın Güneş Tanrıçası’nın gözdesi, tanrıçanın hizmetkarı, Kizzuwatna ülkesinin kızı Puduhepa’nın mührü…” yazan kraliçe, geldiği toprakları unutmak bir yana mührüne bile koyarak bağlılığını gösterecek kişiliktedir ayrıca geldiği toprakların tanrılarını da Hitit tanrılarına dahil etmiştir. Topraklarına vefası ve bağlılığı bir yana Puduhepa’yı çağdaşlarından ayıran en önemli farkı tarihte bilinen ilk yazılı antlaşma olan, bir önceki yazımızın konusu, Kadeş Antlaması’nda kralla birlikte mührünün vurulu olmasıdır. Dört çocuk annesi Puduhepa, çocuklarını komşu ülkelerin prens ya da prensesleriyle evlendirerek diplomatik sahadaki etkinliğini çocukları üzerinden hem göstermiştir hem de arttırmıştır. Bu evliliklerin en önemlisi kızı Şauşkanu’nun, Mısır Kralı 2.Ramses ile olan evliliğidir. Dindar ve iyi eğitimli bir kraliçe olan Puduhepa’nın kendi evliliği de aslında 3. Hattuşili’nin, Hurri desteğini kazanma isteği için gerçekleşen siyasi bir evliliktir. Ayrıca Puduhepa’yı önemli kılan bir diğer etken de; komşu ülke krallarıyla olan mektuplaşmalarıdır. Mısır kralı 2.Ramses ile Kadeş Barışı sürecinde sıklıkla mektuplaşan kraliçe, Alasia (Kıbrıs) kralıyla da mektuplaşmıştır. Puduhepa’dan sonraki Hitit kraliçeleri hakkında fazla bilgimiz ise maalesef yoktur. Ancak özetle söylenebilir ki; saray entrikalarına karışmış, veliaht prensleri zehirleme suçlamalarıyla karşı karşıya kalmış birkaç kraliçe örneği olmasına rağmen genel olarak Hitit kraliçeleri, krallarının yanında hem saygı görmüşler hem de saygınlıklarını korumuşlardır. Saray erkânı için durum böyleyken; günlük hayatın içindeki sıradan kadınların durumu maalesef şimdilik pek bilinmemektedir. İlerleyen zamanlarda araştırmalar ve araştırmacılar bilinmeyenleri aydınlatacaktır.

Kübra Yıldırım

*(Görsel, Tolga Örnek’in “Hititler” belgeselinden alıntıdır.)